فصد خون چیست و چه تفاوتی با اهدای خون دارد؟
فصد خون چیست ؟ یکی از روش های قدیمی درمانی است که ریشه در طب سنتی ایران و سایر مکاتب پزشکی کهن دارد. این روش هنوز هم در برخی مراکز درمانی طب سنتی و تکمیلی انجام می شود و سوالات زیادی درباره ماهیت، کاربرد و تفاوت آن با اهدای خون وجود دارد. بسیاری از افراد تصور می کنند فصد خون همان اهدای خون است، در حالی که از نظر هدف، روش اجرا، حجم خون گرفته شده و حتی ملاحظات ایمنی، تفاوت های مهمی بین این دو وجود دارد.
در این مقاله، با نگاهی علمی، توصیفی و بی طرفانه، توضیح می دهیم فصد خون چیست، بر چه مبنایی انجام می شود، چه تفاوتی با اهدای خون دارد و چه نکات ایمنی و محدودیت هایی باید در نظر گرفته شود. هدف این محتوا، افزایش آگاهی و کمک به تصمیم گیری آگاهانه مخاطب است، نه توصیه مستقیم درمانی.
فصد خون چیست؟
فصد خون به معنای خارج کردن مقدار مشخصی خون از یک رگ سطحی یا عمقی با هدف کاهش فشار، تعدیل غلظت خون یا اصلاح تعادل اخلاط، در چارچوب طب سنتی است. در متون طب ایرانی، فصد به عنوان روشی برای دفع مواد زائد و کاهش بار اضافی بر بدن معرفی شده است.
در این روش، برخلاف حجامت که خون از مویرگ ها خارج می شود، خون گیری به صورت مستقیم از رگ انجام می گیرد. همین ویژگی باعث می شود فصد خون یک مداخله جدی تر محسوب شود و نیاز به دانش آناتومیک، مهارت عملی و ارزیابی دقیق وضعیت فرد داشته باشد.
مبانی فصد خون در طب سنتی
در طب سنتی ایران، سلامت بدن وابسته به تعادل اخلاط و کیفیت خون تلقی می شود. زمانی که خون از نظر حجم یا غلظت دچار اختلال شود، ممکن است علائمی مانند سردرد، احساس سنگینی بدن، بی قراری یا برخی دردهای موضعی بروز کند.
فصد خون در این دیدگاه، روشی برای کاهش فشار اضافی و کمک به بازگشت تعادل است. انتخاب محل فصد، زمان انجام و میزان خون گیری، بر اساس مزاج فرد، سن، فصل و علائم بالینی تعیین می شود. این موضوع نشان می دهد که فصد، در نگاه سنتی، یک اقدام کاملا فردمحور است.
فصد خون چگونه انجام می شود؟
فصد خون باید در محیط کاملا بهداشتی و توسط فرد آموزش دیده انجام شود. ابتدا وضعیت عمومی فرد، فشار خون، سابقه بیماری ها و مصرف دارو بررسی می شود. سپس رگ مناسب انتخاب شده و با ابزار استریل، مقدار مشخصی خون خارج می گردد.
حجم خون گیری در فصد معمولا کمتر از اهدای خون است و بسته به شرایط فرد متفاوت است. پس از انجام فصد، مراقبت های لازم برای جلوگیری از افت فشار، سرگیجه یا عفونت انجام می شود.
اهدای خون چیست؟
اهدای خون یک اقدام پزشکی و انسانی است که با هدف تامین خون سالم برای بیماران انجام می شود. در این فرآیند، مقدار استانداردی از خون کامل یا اجزای آن از فرد سالم گرفته شده و پس از بررسی های آزمایشگاهی، برای استفاده درمانی ذخیره می شود.
اهدای خون تحت پروتکل های دقیق پزشکی، با تجهیزات یک بار مصرف و نظارت کامل انجام می شود. سلامت اهداکننده و گیرنده خون، هر دو در این فرآیند اهمیت بالایی دارند.
تفاوت فصد خون و اهدای خون از نظر هدف
مهم ترین تفاوت بین فصد خون و اهدای خون، هدف انجام آن ها است. فصد خون با نیت درمانی و بر اساس دیدگاه طب سنتی برای خود فرد انجام می شود، در حالی که اهدای خون با هدف کمک به دیگران و تامین نیاز سیستم درمانی صورت می گیرد.
در فصد، تمرکز بر اصلاح وضعیت بدن فرد است، اما در اهدای خون، تمرکز بر تامین منبع حیاتی برای بیماران است. این تفاوت هدف، بر تمام مراحل اجرا و ارزیابی تاثیر می گذارد.
اگر به دنبال مرکز معتبر طب سوزنی در کرج هستید، این مقاله راهنمای شماست.
تفاوت فصد خون و اهدای خون از نظر روش و حجم
از نظر روش اجرا، فصد خون معمولا از رگ های خاص و با حجم متغیر انجام می شود، در حالی که اهدای خون حجم مشخص و استاندارد دارد. در اهدای خون، حدود ۴۵۰ سی سی خون گرفته می شود، اما در فصد، مقدار خون معمولا کمتر و متناسب با شرایط فرد است.
همچنین ابزار، پروتکل های بهداشتی و نظارت پزشکی در اهدای خون بسیار ساختارمند و استاندارد است، در حالی که کیفیت فصد خون وابسته به مهارت و دانش مجری آن است.
مزایای احتمالی فصد خون از دیدگاه طب سنتی
در منابع طب سنتی، فصد خون برای برخی شرایط خاص توصیه شده است. با این حال، این مزایا باید با احتیاط و بدون اغراق بیان شوند.
برخی مزایای مطرح شده عبارتند از:
- کاهش احساس سنگینی و فشار در بدن
- کمک به تعدیل غلظت خون در برخی افراد
- کاهش برخی سردردهای مرتبط با پرخونی
- احساس سبکی و آرامش پس از انجام فصد در برخی افراد
لازم به تاکید است که این موارد بر اساس منابع سنتی و تجربه بالینی گزارش شده اند و جایگزین درمان های پزشکی مدرن نیستند.
عوارض و نکات ایمنی فصد خون
فصد خون، در صورت انجام نادرست یا در افراد نامناسب، می تواند با عوارض همراه باشد. به همین دلیل، رعایت اصول ایمنی اهمیت بالایی دارد.
نکات ایمنی مهم شامل:
- عدم انجام فصد در افراد مبتلا به کم خونی
- پرهیز در دوران بارداری
- احتیاط در بیماران قلبی، کلیوی یا دارای اختلالات انعقادی
- انجام فقط توسط فرد آموزش دیده و در محیط بهداشتی
- پایش علائم حیاتی پس از فصد
بی توجهی به این موارد می تواند منجر به ضعف شدید، افت فشار یا عفونت شود.
زندگی فعال و حرکت دوباره را با تمرینات فیزیوتراپی و توانبخشی تجربه کنید!
اهدای خون؛ مزایا و محدودیت ها
اهدای خون علاوه بر کمک به بیماران، برای خود اهداکننده نیز تحت شرایط خاص ایمن است. این فرآیند به طور کامل تحت نظارت پزشکی انجام می شود و اهداکنندگان پیش از خون گیری غربالگری می شوند.
با این حال، اهدای خون نیز برای همه افراد مناسب نیست و محدودیت هایی مانند وزن، سن، سطح هموگلوبین و سلامت عمومی دارد.
آیا فصد خون می تواند جایگزین اهدای خون باشد؟
از نظر علمی و پزشکی، فصد خون و اهدای خون دو اقدام کاملا متفاوت هستند و جایگزین یکدیگر محسوب نمی شوند. خون حاصل از فصد قابلیت استفاده درمانی برای بیماران را ندارد و هدف آن نیز چنین چیزی نیست.
همچنین، اهدای خون نباید با نیت درمانی شخصی انجام شود، زیرا هدف اصلی آن کمک به دیگران است.
نگاه پزشکی مدرن به فصد خون
در پزشکی مدرن، فصد خون تنها در شرایط خاص و مشخص مانند هموکروماتوز یا پلی سایتمی ورا، با پروتکل های دقیق انجام می شود. این نوع فصد، کاملا متفاوت از فصد رایج در طب سنتی است و بر اساس شواهد علمی انجام می گیرد.
به همین دلیل، هرگونه اقدام به فصد باید با آگاهی، احتیاط و ترجیحا با مشورت پزشک انجام شود.
چه افرادی نباید فصد خون انجام دهند؟
برخی افراد به طور کلی کاندید مناسبی برای فصد خون نیستند و انجام آن برایشان خطرناک است.
این افراد شامل:
- مبتلایان به کم خونی یا ضعف شدید
- کودکان و سالمندان بدون ارزیابی تخصصی
- زنان باردار یا شیرده
- افراد با سابقه سنکوپ یا افت فشار
- بیماران دارای اختلالات انعقادی
نتیجه گیری
فصد خون و اهدای خون، اگرچه هر دو با خون گیری همراه هستند، اما از نظر هدف، روش اجرا، کاربرد و ملاحظات ایمنی تفاوت های اساسی دارند. فصد خون یک روش درمانی ریشه دار در طب سنتی است که تنها در شرایط خاص و با رعایت کامل اصول ایمنی می تواند مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل، اهدای خون یک اقدام کاملا استاندارد، انسان دوستانه و حیاتی برای نظام سلامت است.
از نگاه پزشکی، هیچ یک جایگزین دیگری نیستند و هر تصمیمی درباره انجام فصد خون باید آگاهانه، فردمحور و ترجیحا با نظر متخصص اتخاذ شود. آگاهی، احتیاط و پرهیز از نگاه اغراق آمیز، مهم ترین اصول در مواجهه با این موضوع هستند.
برای دیدن نکات تخصصی و ویدیوهای آموزشی به صفحه اینستاگرام ما سر بزنید